این پژوهش به منظور مطالعه اثرات بنتونیت فراوری شده و نشده و کلینوپتیلولیت روی توان تولیدی و فراسنجه‌های هضم و تخمیر مواد خوراکی صورت گرفت. با توجه به نتایج آزمایشگاهی مرحله اول و پس از تعیین ترکیبات شیمیایی، چهار جیره غذایی که از لحاظ غلظت انرژی و پروتئین یکسان، ولی از نظر ماده معدنی افزودنی متفاوت بود، متوازن و به صورت کاملا مخلوط تهیه گردید. 4 درصد ماده افزودنی به جیره‌ها به ترتیب: بنتونیت فراوری شده (جیره 1) بنتونیت طبیعی (جیره 2)، زئولیت (جیره 3) وماده بی اثر (جیره4 یا شاهد) بود. در این پژوهش از 32 راس گوساله نر هلشتاین با میانگین وزنی (16 ± 237) کیلوگرم و میانگین سنی
(20±210) روزاستفاده شد که بطور تصادفی با استفاده از طرح کاملا تصادفی به 4 جیره اختصاص داده شد. در طول 190روز دوره آزمایش (25 روزدوره پیش آزمایش) گوساله‌ها انفرادی و به طور آزاد تغذیه شدند. در پایان آزمایش در زمانهای صفر، 3 و 6 ساعت پس از خوراک، از مایع شکمبه گوساله‌ها نمونه‌برداری و جمعیت باکتریایی، پروتوزوایی، pH و نیتروژن آمونیاکی نیز در همین زمانها اندازه‌گیری شد. بر اساس نتایج بدست آمده افزایش وزن روزانه گوساله‌های مصرف کننده جیره‌های آزمایشی 1 و2 و3 و4 (به ترتیب 1294،1200،1311 و1107گرم در روز و این اختلاف معنی‌دار بود (01/0 P<). استفاده از کلینوپتیلولیت، بنتونیت فرآوری شده و بنتونیت طبیعی به ترتیب (37/6 ،41/6 ،63/6) سبب بهبود معنی‌دار ضریب تبدیل شدند (01/0P<). در خصوص فراسنجه‌های تخمیر سطح زیر منحنی تغییرات غلظت نیتروژن آمونیاکی در شکمبه گوساله‌های مصرف کننده جیره‌های 1، 2، 3 و 4 به ترتیب 75/52 ،51/55 ،83/ 73 ،23/77 سانتیمتر مربع بودکه اختلاف بین جیره‌ها معنی‌دار نبود (05/ ). بیشترین میزان تغییر در pH شکمبه در 3 ساعت پس از مصرف خوراک مربوط به مصرف جیره 4 (37/0 واحد) و کمترین میزان مربوط به مصرف جیره 1 (15/0 واحد) بود و جیره‌های ازمایشی 2 و 3 به ترتیب با 3/0 و 21/0 در بین این دو قرار داشتند و این اختلاف معنی‌دار بود (01/0 P<). همچنین مصرف بنتونیت فرآوری شده و طبیعی، و کلینوپتیلولیت سبب کاهش جمعیت پرتوزوایی شد. از نظر ترکیبات لاشه (گوشت لخم، چربی و استخوان) و بازده لاشه، تفاوت معنی‌داری بین جیره‌ها مشاهده نشد (05/ ).